Son illərdə həm fiziki mağazalarda, həm də onlayn alış-veriş platformalarında “İndi al, sonra ödə” (Buy Now, Pay Later – BNPL) xidmətləri sürətlə yayılıb.

Reklamlarda bu xidmətlər “faizsiz hissəli ödəniş”, “əlverişli kredit” və “büdcəyə uyğun alış” kimi təqdim olunur. Lakin bəzi istehlakçılar bildirirlər ki, məhsulu seçərkən gördükləri endirimli qiymət kredit rəsmiləşdirilərkən dəyişir, endirim ləğv olunur, bəzi hallarda isə yekun ödəniş məbləği ilkin qiymətdən də yüksək çıxır.

Bəs istehlakçılar hansı hallarda əlavə xərc ödəyirlər?

“Cebheinfo.az”-ın araşdırmasına görə, bəzi xidmətlərdə endirim yalnız nağd və ya birdəfəlik kart ödənişlərinə şamil edilir.

Belə ki, internet mağazaya daxil olmuş müştəri məhsulu səbətə əlavə edərkən endirimli qiyməti görür. 

Lakin hissəli ödəniş və ya kredit seçildikdə sistem avtomatik olaraq endirimi ləğv edir və hesablamanı məhsulun tam satış qiyməti üzərindən aparır.

Bəzi hallarda isə bu barədə məlumat kiçik şriftlə qeyd olunur və ya yalnız müqavilə mərhələsində görünür. Nəticədə alıcı ilkin gördüyü qiymətlə yekun ödəniş arasında ciddi fərq olduğunu son anda anlayır.

Bütün “0 faiz” komissiyalı kreditlər eyni deyil. Amma çox xidmətlər həqiqətən də əlavə faiz tətbiq etmir. Digər hallarda isə məhsulun endirimi ləğv edilir, kreditin rəsmiləşdirilməsi üçün komissiya tutulur, xidmət haqqı əlavə edilir, sığorta və ya digər ödənişlər müqaviləyə daxil edilir.

Belə olduqda rəsmi olaraq “faiz” olmasa belə, istehlakçı məhsula daha çox pul ödəmiş olur. Davranış iqtisadiyyatı üzrə aparılan araşdırmalar göstərir ki, ödənişin hissələrə bölünməsi məhsulun bahalı görünməsi hissini azaldır.

Məsələn, 1 800 manatlıq telefon almaq çətin qərar kimi görünə bilər. Amma eyni məhsul “ayda cəmi 75 manat” kimi təqdim edildikdə, alıcı ümumi məbləği deyil, aylıq ödənişi düşünməyə başlayır. Bu isə planlaşdırılmamış alışların sayını artıra bilər.

Əgər ödənişlər vaxtında edilməzsə, gecikmə faizi və ya cərimə tətbiq oluna, kredit tarixçəsinə mənfi təsir göstərə və gələcək kredit imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Beləliklə, kiçik məbləğlə başlayan alış sonradan daha böyük maliyyə yükünə çevrilə bilər.

İstehlakçılar daha çox endirimin yalnız nağd ödənişə aid olması, “0 faiz” adı altında xidmət və ya rəsmiləşdirmə haqqının tutulması, məcburi sığortanın əlavə edilməsi, məhsulun ilkin qiymətinin süni şəkildə artırılıb sonradan endirim kimi təqdim edilməsi, eləcə də yalnız aylıq ödənişə diqqət yetirib yekun məbləği nəzərə almamaq səbəbindən zərərlə üzləşirlər.

Mütəxəssislər alışdan əvvəl məhsulun nağd və kredit qiymətlərini müqayisə etməyi, kredit üzrə ümumi qaytarılacaq məbləği əvvəlcədən hesablamağı, endirimin hansı ödəniş üsuluna aid olduğunu dəqiqləşdirməyi, əlavə komissiya, xidmət haqqı və sığorta ödənişlərini soruşmağı, müqaviləni tam oxumadan təsdiqləməməyi və qərar verərkən aylıq ödənişə deyil, yekun ödəniləcək məbləğə diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər.

“İndi al, sonra ödə” xidmətləri düzgün və şəffaf şərtlərlə təqdim edildikdə istehlakçı üçün faydalı maliyyə aləti ola bilər.

Lakin qiymət formalaşması, endirim şərtləri və əlavə xərclər aydın izah edilmədikdə, alıcı planlaşdırdığından daha çox vəsait ödəyə bilər. Bu səbəbdən hər hansı xidmətə qoşulmazdan əvvəl bütün maliyyə şərtlərini diqqətlə nəzərdən keçirmək vacibdir.

Aişə Abdulova
“Cebheinfo.az”