Kişilərin Parkinson xəstəliyindən qadınlara nisbətən daha çox əziyyət çəkməsinin səbəblərini izah etməyə kömək edə biləcək beyin hüceyrəsi gen aktivliyindəki dəyişiklikləri öyrənən yeni araşdırma dərc olunub. 

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, nəticələr Avropa Neyroelm Cəmiyyətləri Federasiyasının beynəlxalq konfransı olan “FENS Forum 2026”-da təqdim edilib.

Parkinson xəstəliyi beynin müəyyən sahələrinin tədricən zədələndiyi sinir sisteminin mütərəqqi bir xəstəliyidir. Hazırda dünyada təxminən 9,4 milyon insana təsir edir və əhali yaşlandıqca insident artır. Halların təxminən 90%-i genetik, ətraf mühit və həyat tərzi amillərinin kombinasiyası ilə əlaqələndirilir.

Parkinson xəstəliyinin kişilərdə qadınlara nisbətən təxminən 1,5-2 dəfə daha çox rast gəlindiyi məlumdur. Bundan əlavə, kişilərdə xəstəlik adətən idrak funksiyasının daha sürətli azalmasına və gündəlik fəaliyyətləri yerinə yetirmə qabiliyyətinin azalmasına səbəb olur. Lakin bu fərqin səbəbləri hələ də aydın deyil.

Saarland Universitetinin (Almaniya) professoru Julia Schulze-Hentrich əvvəllər kənd təsərrüfatı işçilərinin qan nümunələrini, o cümlədən erkən mərhələdə Parkinson xəstəliyi olan 71 nəfərin və 147 sağlam iştirakçının qan nümunələrini araşdırıb. 

Daha sonra tədqiqatçılar DNT metilasyonunda dəyişiklikləri - genetik ardıcıllığın özünü dəyişdirmədən gen fəaliyyətini tənzimləyən bir mexanizmi aşkarlayıblar. Parkinson xəstəliyi olan qadınlarda bu cür dəyişikliklər 69 genomik bölgədə, kişilərdə isə yalnız ikisində aşkar edilib.

Yeni tədqiqatda tədqiqatçılar Parkinson xəstəliyi olan 73 xəstənin (28 qadın və 45 kişi) ölüm sonrası beyin nümunələrini araşdıraraq onları xəstəliyi olmayan 24 nəfərin beyinləri ilə müqayisə ediblər.

Tədqiqatçılar müxtəlif növ beyin hüceyrələrində neyronlarda, astrositlərdə, oliqodendrositlərdə və mikroqliyada gen fəaliyyətini təhlil ediblər. Cinsiyyətindən asılı olmayaraq, tədqiq edilən bütün hüceyrələrdə ümumi stress əlamətləri aşkar etdilər: hüceyrələr zədələnmiş zülalların bərpasına kömək edən şaperon zülallarını aktivləşdirib.

Bununla belə, kişilər və qadınlar arasında da mühüm fərqlər müəyyən edilib. Neyron funksiyasını dəstəkləyən astrositlər enerji istehsalından məsul olan mitoxondrilərlə əlaqəli genlərin fəaliyyətini fərqləndiriblər. 

Oliqodendrositlər həmçinin sinir liflərinin qoruyucu örtüyü olan miyelinin yaradılması və saxlanmasında iştirak edən genlərin fərqli fəaliyyətini nümayiş etdiriblər.

Alimlər hesab edirlər ki, bu fərqlər beynin həssaslığına, xəstəliyin irəliləmə sürətinə və müalicəyə reaksiyaya təsir göstərə bilər. Tədqiqat göstərir ki, Parkinson xəstəliyinə bütün xəstələrdə vahid bir proses kimi baxmaq olmaz: cinsiyyətin bioloji xüsusiyyətləri əhəmiyyətli rol oynaya bilər.

Müəlliflər kişilər və qadınlar haqqında məlumatları bir yerə toplamaq əvəzinə, ayrı-ayrılıqda təhlil etməyin vacibliyini vurğulayırlar. Bu yanaşma gələcəkdə daha fərdiləşdirilmiş diaqnostik və terapevtik metodların hazırlanmasına kömək edə bilər.

Xəzər
“Cebheinfo.az”