İSTİQAMƏT: 6.3.13. informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf etdirilməsi

Müasir dünyada informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının (İKT) inkişafı dövlətlərin sosial-iqtisadi tərəqqisinin, rəqabət qabiliyyətinin artırılmasının və innovativ inkişaf modelinin formalaşdırılmasının əsas amillərindən biri hesab olunur. Son onilliklər ərzində baş verən texnoloji yeniliklər cəmiyyət həyatının bütün sahələrinə təsir göstərərək insanların gündəlik fəaliyyətini, idarəetmə mexanizmlərini, iqtisadi münasibətləri və informasiya mübadiləsini yeni mərhələyə yüksəldib. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı nəticəsində bilik iqtisadiyyatı formalaşıb, rəqəmsal transformasiya isə dövlət və özəl sektorun fəaliyyətində mühüm yer tutmağa başlayıb.

İKT sektoru yalnız texnoloji yeniliklərin tətbiqi ilə məhdudlaşmır. Bu sahə həm də iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması, investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması və insan kapitalının gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, informasiya texnologiyalarına yatırılan investisiyalar uzunmüddətli perspektivdə yüksək iqtisadi gəlir və sosial rifah yaradır. Bu səbəbdən də bir çox dövlətlər rəqəmsal iqtisadiyyatın qurulmasını prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdiriblər.

İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf etdirilməsi ilk növbədə müasir infrastrukturun yaradılmasını tələb edir. Yüksək sürətli internet şəbəkələrinin genişləndirilməsi, mobil rabitə xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi, məlumat emalı mərkəzlərinin qurulması və bulud texnologiyalarının tətbiqi rəqəmsal inkişafın əsas sütunları hesab olunur. Güclü texnoloji infrastruktur vətəndaşların, sahibkarların və dövlət qurumlarının rəqəmsal xidmətlərdən daha effektiv istifadə etməsinə şərait yaradır. Bu isə öz növbəsində vaxt itkisini azaldır, əməliyyatların səmərəliliyini artırır və xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsinə imkan verir.

Rəqəmsal transformasiyanın mühüm istiqamətlərindən biri elektron hökumət sistemlərinin inkişafıdır. Elektron xidmətlərin geniş tətbiqi dövlət-vətəndaş münasibətlərinin daha çevik və şəffaf şəkildə qurulmasına kömək edir. Müxtəlif arayışların alınması, müraciətlərin göndərilməsi, ödənişlərin həyata keçirilməsi və digər xidmətlərin elektron formatda təqdim olunması vətəndaşların rahatlığını artırmaqla yanaşı, idarəetmə proseslərinin optimallaşdırılmasına da xidmət edir. Elektron hökumət platformalarının inkişafı dövlət xidmətlərinin əlçatanlığını genişləndirir və rəqəmsal idarəetmənin formalaşmasına töhfə verir.

İKT-nin inkişafı təhsil sahəsində də mühüm dəyişikliklərə səbəb olub. Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyalar tədris prosesinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Elektron dərsliklər, onlayn təhsil platformaları, virtual laboratoriyalar və məsafədən təhsil imkanları tədris prosesinin daha çevik və effektiv təşkilinə şərait yaradır. İnformasiya texnologiyalarından istifadə şagird və tələbələrin biliklərə çıxış imkanlarını genişləndirir, onların rəqəmsal bacarıqlarının formalaşmasına kömək edir. Eyni zamanda, müəllimlər üçün də yeni tədris metodlarının tətbiqinə imkan yaradır.

Səhiyyə sektorunda informasiya texnologiyalarının tətbiqi xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsində mühüm rol oynayır. Elektron tibbi kartlar, onlayn qeydiyyat sistemləri, telemedisin xidmətləri və rəqəmsal məlumat bazaları tibbi xidmətlərin daha operativ və effektiv təşkilinə imkan verir. Müasir texnologiyalar vasitəsilə həkimlər və pasiyentlər arasında əlaqə daha sürətli qurulur, tibbi məlumatların idarə olunması asanlaşır və xidmətlərin əlçatanlığı artır. Bu yeniliklər səhiyyə sisteminin inkişafına və vətəndaş məmnunluğunun yüksəlməsinə mühüm töhfə verir.

İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinin rəqəmsallaşdırılmasını da sürətləndirir. Elektron ticarət platformalarının genişlənməsi, rəqəmsal ödəniş sistemlərinin inkişafı və innovativ biznes modellərinin tətbiqi sahibkarlıq fəaliyyətinin daha səmərəli təşkilinə şərait yaradır. Müəssisələr müasir texnologiyalar sayəsində istehsal və idarəetmə proseslərini optimallaşdırır, məhsuldarlığı artırır və yeni bazarlara çıxış imkanları əldə edirlər. Bu proses ölkə iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsinə müsbət təsir göstərir.

Süni intellekt, böyük verilənlər, əşyaların interneti və bulud texnologiyaları kimi innovativ həllər İKT sahəsinin inkişafında yeni imkanlar açır. Bu texnologiyalar müxtəlif sahələrdə qərar qəbuletmə proseslərini təkmilləşdirir, resurslardan daha səmərəli istifadə olunmasına şərait yaradır və yeni xidmətlərin yaradılmasını stimullaşdırır. Dünyada rəqəmsal texnologiyaların tətbiq dairəsinin genişlənməsi göstərir ki, gələcək inkişafın əsas istiqamətlərindən biri innovasiya potensialının artırılması olacaq.

İKT-nin inkişaf etdirilməsi insan kapitalının gücləndirilməsi ilə də sıx bağlıdır. Rəqəmsal iqtisadiyyatın tələblərinə uyğun kadr hazırlığı, informasiya texnologiyaları üzrə peşəkar mütəxəssislərin yetişdirilməsi və innovativ düşüncə tərzinin təşviqi bu istiqamətdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Təhsil müəssisələri ilə texnologiya sektoru arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi gələcəyin mütəxəssislərinin hazırlanmasına və əmək bazarının tələblərinə uyğun kadr potensialının formalaşdırılmasına kömək edir.

Bununla yanaşı, kibertəhlükəsizlik məsələləri də İKT sahəsinin inkişafında vacib yer tutur. Rəqəmsal mühitin genişlənməsi informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsini daha da aktuallaşdırır. Məlumatların qorunması, rəqəmsal xidmətlərin təhlükəsizliyinin təmin olunması və kibertəhlükələrə qarşı mübarizə müasir dövrdə əsas prioritetlərdən hesab edilir. Bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər rəqəmsal infrastrukturun dayanıqlığını artırır və istifadəçilərin etimadının möhkəmlənməsinə xidmət edir.

İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı regionların sosial-iqtisadi inkişafına da müsbət təsir göstərir. Rəqəmsal xidmətlərin regionlarda geniş tətbiqi əhalinin informasiya resurslarına çıxış imkanlarını artırır, biznes fəaliyyətini stimullaşdırır və yeni iqtisadi imkanlar yaradır. Bu proses şəhər və kənd arasında rəqəmsal fərqin azaldılmasına, regionların ümumi inkişaf səviyyəsinin yüksəldilməsinə töhfə verir.

Nəticə etibarilə, informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf etdirilməsi müasir dövrdə davamlı inkişafın, innovasiyaların və iqtisadi tərəqqinin əsas istiqamətlərindən biridir. Rəqəmsal texnologiyaların geniş tətbiqi idarəetmənin təkmilləşdirilməsinə, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, sahibkarlığın inkişafına və insan kapitalının gücləndirilməsinə geniş imkanlar yaradır. İKT sahəsində əldə olunan nailiyyətlər gələcəyin rəqəmsal cəmiyyətinin formalaşmasına xidmət edir və ölkələrin qlobal inkişaf proseslərində daha fəal iştirakına şərait yaradır. Bu baxımdan informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf etdirilməsi yalnız texnoloji yenilənmə deyil, həm də uzunmüddətli sosial-iqtisadi tərəqqinin mühüm təminatıdır.

QEYD: Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.

Vilayət Muxtar
“Cebheinfo.az”