Son onilliklərdə dünyanın bir çox bölgəsinin sakinlərinin yeni problemi ortaya çıxıb- təhlükəli istilik. 

Bəzi ölkələrdə istilik stressi mövsümü bir və ya iki ay uzadılıb. Hətta əvvəllər həddindən artıq istidən az əziyyət çəkən ərazilər indi onun təsirlərini getdikcə daha çox hiss edirlər.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, "Nature Climate Change" jurnalında dərc olunmuş yeni bir araşdırma bu barədədir. 

Alimlər son 60 ildə təkcə hava temperaturlarının deyil, həm də rütubətin, küləyin və insan orqanizminə digər amillərin təsirini nəzərə alan bir göstərici olan "qavranılan temperaturların" kəskin şəkildə artdığını bildirirlər. Bu parametr real şəraitdə istiliyin nə qədər şiddətli olduğunu daha yaxşı başa düşməyə imkan verir.

Riski qiymətləndirmək üçün tədqiqatçılar insan bədəninin ətraf mühitə reaksiyasını modelləşdirən Universal İstilik İqlimi İndeksindən istifadə ediblər. Bu yanaşma göstərir ki, risk yaradan təkcə yüksək temperaturların özü deyil, həm də onların rütubətlə birləşməsidir. 

Hava nəmlə doyduqda, tər daha yavaş buxarlanır, yəni bədənin təbii soyutma mexanizmi daha az təsirli olur. Buna görə də rütubətli istilik dalğaları tez-tez quru istilik dalğalarından daha təhlükəlidir. Xüsusilə Afrika, Mərkəzi Amerika və Aralıq dənizində nəzərəçarpacaq dəyişikliklər qeydə alınıb. 

Namibiya, Anqola, Tanzaniya, Keniya, Uqanda, Meksika və Mərkəzi Amerika ölkələrinin bəzi yerlərində şiddətli istilik stressi olan günlərin sayı 1970-ci illərlə müqayisədə ildə təxminən 50 gün artıb.

Cənubi Avropada da vəziyyət  ciddidir. İspaniya, İtaliya, Yunanıstan və Türkiyənin bəzi bölgələrində şiddətli istilik stressi olan günlərin sayı ildə təxminən 40 gün artıb. Aralıq dənizinin bir çox yerində insanlar yarım əsr əvvəlki ilə müqayisədə artıq təxminən bir aylıq həddindən artıq isti ilə üzləşirlər.

ABŞ-də ölkənin böyük bir hissəsi hər il şiddətli istilik stressi olan günləri ən azı iki həftə yaşayır. Texas və Florida kimi cənub ştatlarında həddindən artıq isti olan günlərin sayı üç həftədən çox artıb.

Tədqiqatçılar problemin sadəcə isti günlərin sayının artmasında olmadığını vurğulayırlar. İstilik stressi mövsümləri uzanır və daha tez başlayır. Üstəlik, təhlükəli isti hava şəraiti əvvəllər bu cür şəraitin nadir olduğu bölgələrə yayılır.

Avropa Orta Mənzilli Hava Proqnozları Mərkəzinin aparıcı tədqiqat müəllifi Rebekka Emerton qeyd edib ki, istilik stressi yalnız ənənəvi olaraq isti hesab etdiyimiz yerlərdə deyil, həm də əvvəllər nadir və ya mövcud olmayan bölgələrdə artır.

Gecə temperaturu mütəxəssislər üçün xüsusilə narahatedicidir. Tədqiqat göstərib ki, ən isti gecələr ən isti günlərdən daha sürətli istiləşir. İlin ən isti on gecəsi üçün orta temperatur artımı on ildə təxminən 0,32 dərəcə Selsi təşkil edib. Ən isti günlərdə isə bu rəqəm 0,27 dərəcədir.

Bu, o deməkdir ki, milyonlarla insan gündüz istisindən getdikcə zəif sağalır. Bir vaxtlar rahatlıq gətirən gecə saatları getdikcə daha az sərinləşir və bədənə düşən yükü artırır. 

Tədqiqatın müəllifləri hesablayıblar ki, bu gün 1970-ci illərlə müqayisədə ildə ən azı bir milyard insan daha çox ekstremal istilik stressi yaşayır.

Alimlər vurğulayırlar ki, vəziyyət bəşəriyyətin istixana qazı tullantılarını uğurla azaltmasından və yeni iqlim şəraitinə uyğunlaşa bilməsindən asılı olacaq.

Belə lazımi tədbirlərə erkən xəbərdarlıq sistemləri, istilikdən mühafizə planları və daha effektiv iqlim risklərinin qiymətləndirilməsi daxildir.

Xəzər
“Cebheinfo.az”